کتاب- مردی در تبعید ابدی

به نامش

"مردی در تبعید ابدی "بر اساس داستان زندگی ملاصدرا اثر نادر ابراهیمی

کتاب قبلی که کلیتی از آن گزارش شد ، تهوع اثر سارتر بود که در آن پای مکتب اگزیستانسیالیسم یا اصالت وجود و تقدم ماهیت بر وجود به میان آمده بود. این اثر که به طور تصادفی( شاید هم نه آنقدرها تصادفی ) بعد از آن مطالعه شد درباره دیدگاه صدرایی به تقدم وجود بر ماهیت بحث کرده بود که فکر کردم بهتر است در ادامه و تکمیل بحث قبلی آورده شود . و انشالله در آینده با آوردن مطلبی درباره اگزیستانسیالیسم غیرالحادی بررسی خود را روی انواع نگرش های اگزیستانسیالیستی به اتمام می رسانم.

نادر نویسنده ای است که ادبیات و تاریخ و عرفان و فلسفه را با چاشنی عشق قلم میزند. روند پیش روی داستان بسیار استادانه بود و مثل تماشای یه فیلم سینمایی از صحنه ای به صحنه ی دیگر از زمانی به زمان دیگر از انتها به ابتدا و از ابتدا دوباره به انتها میرفت . کاری که فقط نادر اینقدر استادانه از پس آن بر می آید. فکر میکنم تجربه ای که در فیلم سازی به دست آورده را در نویسندگی خرج کرده و دست و دل بازانه هم خرج کرده !

شاید به نظر برسد که نام کتاب "مردی در تبعید ابدی" اشاره ای باشد به حکم نفی بلد ( تبعید) ملاصدرا که که مدت مدیدی از عمرش را در تبعید گذراند در حالیکه که نادر در همان صفحه های ابتدایی قصدش را از این نامگذاری به وضوح رسانده که ملاصدرا را "مردی در تبعید ابدی روح" منظور کرده که از خویشتن خویش و به اختیار خود را تبعید کرده ، نه تبعیدی که شاه عباس دستور به آن داده است.

حتی از انتخاب اسم فصل ها که ابتکار هوشمندانه نادر بود هم لذت بردم. یکی از اقدامات موثر ملاصدرا برطرف کردن بحث تقدم وجود بر ماهیت است که در عرفان برای نزدیک کردن مفهوم وجود و موجود از مثال موج و دریا استفاده میکنند که وجود مثل دریاست که موجودات موج دریا هستند و مستقل از آن نیستند و نادر اسم فصل ها را به صورتهایی مثل : "دریا او را طلبیده بود " " عاشق دریا به جانب غرق" و ... برگزیده بود که البته شاید هم این برداشت من است و تصادفی بوده اما برای من تصادف میمون و مبارکی بود !

خدا را شکر که از خرده دانشی که از کلاس های عرفان و اندیشه داشتم توانستم کمی بیش تر از یک خواننده عادی از این کتاب توشه برگیرم . و روح استاد اندیشه مان شاد که در همان اوایل کلاس فرمود : بچه ها! برهان علیت و نظم را که قبلا خوانده اید . "بگذارید از فلسفه جوهری برایتان بگویم که نه قبلا خوانده اید و نه بعدا خواهید خواند ! " اما چه قدر جای تاسف است که این قدر کم میدانیم از ملاصدرا که به راستی با وجود اندیشه های او که برگرفته از اسلام ناب محمدی و مذهب تشیع دوازده امامی است. خواندن این اثر شاید کمترین اقدام ما برای شناخت این شخصیت بزرگ و جهانی باشد.

در مورد زندگی ملاصدرا ، مجموعه تلویزیونی پر و پیمانی هم با نام "روشن تر از خاموشی" به کارگردانی حسن فتحی در سال 1382 ساخته شد که آن زمان هم به شدت شیفته این مجموعه شدم. اما بعد از گذراندن درس هایی در زمینه فلسفه جوهری که دوباره این مجموعه را دیدم فهمیدم که چقدر در این فیلم از اندیشه های ملاصدرا گنگ و نامفهوم صحبت شده و چقدر مقام والای این اندیشمند بزرگ که واقعا فخر جهان تشیع هستند در لابلای صحنه های فیلمی گم و کمرنگ شده. با وجود این بازیگران فیلم که خیلی به جا انتخاب شده بودند کمک کردند که داستان نادر برایم پویایی و جذابیت بیش از آنچه که همیشه برایم داشت ، داشته باشد و دوست دارم بتوانم یک بار دیگر این مجموعه را ببینم.

انتخاب قسمتهایی از آن به راستی که برایم کار سختی است اما به قطره ای از دریا کفایت میکنم و در عوض خواهش میکنم حتما این کتاب را بخوانید . همه قسمت های آن را برگزیده خواهید یافت. البته نسخه الکترونیکی کتاب هم هست ولی این جلد کتاب از آنهایی است که باید باید باید در کتابخانه داشت. و هر بار آن را خواند و هر بار آن را بیشتر فهمید.

قسمت هایی از کتاب :

انسان برای توانستن خلق شده است محمد ، نه نتوانستن. اگر خواست خدا بر ناتوانی انسان بود ، از اصل انسانی خلق نمیکرد.

جبران خطا در ذهن آماده سازی خویش است برای آینده.

تحمل کنید ای دوستان ، یاران، وفاداران! مشقت را به خاطر خداتحمل کنید ؛ اما تسلیم مشقت نشنوید. تحمل اندوه به معنای اندوه پرستی نیست. تحمل درد غر از قبول درد است. مشقت آزمایشی است از سوی حق و راهی ست میان بر به جانب آرامش و شادمانی.

بخل از گندیدگی روح بر می آید نه از تنگی دست.

توکل با مرگ همانگونه بازی میکند که طفلی با فرفره ایی .

بحث تقدم وجود بر ماهیت